Twee of meer spelers, een speelduur van ongeveer 20 tot 30 minuten en een simpel doel: met 30 schijven zoveel mogelijk punten scoren. Hieronder staan de sjoelen spelregels volgens de officiële regels van de Algemene Nederlandse Sjoelbond, kort en duidelijk uitgelegd voor aan tafel.
Benodigdheden
Voor een spel sjoelen heb je dit nodig:
- een sjoelbak van hout van 2 meter lang en 40 cm breed
- 30 houten sjoelstenen of sjoelschijven
- sjoelpoeder, als je de bak gladder wilt maken
- een scoreformulier, als je meerdere beurten bijhoudt
Opzet
Zet de sjoelbak op een vlakke, stevige ondergrond. Leg alle 30 schijven klaar aan de voorkant, bij de dwarslat. Gebruik je sjoelpoeder, breng dat dan vooraf aan. Zodra een beurt is begonnen, mag je de bak niet meer verschuiven.
De poortjes aan het einde van de bak hebben van links naar rechts deze waarden:
- 2 punten
- 3 punten
- 4 punten
- 1 punt
Dat is belangrijk voor de telling straks.
Spelverloop
Bij sjoelen spelregels draait een beurt altijd om maximaal drie schuifrondes, ook wel onderbeurten genoemd.
Een speler begint met 30 schijven. Die schuift hij of zij één voor één richting de poortjes. Alles wat na die eerste ronde niet in een vak ligt, verzamel je opnieuw. Daarna volgt de tweede onderbeurt. Wat dan nog niet heeft gescoord, mag nog één laatste keer worden gespeeld in de derde onderbeurt.
Daarna tel je de punten en is de volgende speler aan de beurt.
Kort op een rij:
- Start met 30 schijven.
- Speel alle 30 schijven in de eerste onderbeurt.
- Verzamel de schijven die niet geldig in een vak liggen.
- Speel die opnieuw in de tweede onderbeurt.
- Verzamel opnieuw de overgebleven schijven.
- Speel die voor de laatste keer in de derde onderbeurt.
- Tel de score.
- De volgende speler begint.
Een volledig spel eindigt meestal nadat iedere speler drie beurten heeft gehad. De speler met de hoogste totaalscore wint.
Officiële start van een beurt
Een beurt begint officieel op het moment dat je met je 30 schijven klaarstaat aan de voorkant van de bak. Je mag zittend of staand spelen.
Een paar regels gelden meteen vanaf de start:
- Een schijf is in het spel zodra die voorbij de afzetbalk is.
- Tijdens het sjoelen mag je niet aan de sjoelbak trekken of duwen.
- Na het begin van de beurt mag de bak niet meer worden verplaatst.
Dat lijkt klein, maar juist hierover ontstaat vaak discussie. In de officiële sjoelen spelregels zijn deze punten duidelijk vastgelegd.
Wanneer telt een schijf?
Een schijf telt alleen als die volledig in een vak ligt. De voorkant van de poortenbalk moet dus helemaal gepasseerd zijn.
Twijfel je? Dan kun je een recht latje tegen de poortenbalk houden. Beweegt de schijf daardoor nog, dan ligt hij niet ver genoeg in het vak en telt hij niet mee.
Belangrijk: je mag een schijf niet met je vinger of hand verder het vak in duwen. De steen moet uit zichzelf geldig tot stilstand zijn gekomen.
Bijzondere situaties
Sommige situaties hebben een eigen naam of vaste regel.
Bok
Een schijf die op zijn kant terechtkomt, of boven op een andere schijf blijft liggen, heet een bok. Zo’n schijf mag officieel niet opnieuw worden gespeeld in dezelfde beurt.
Schijf terug onder de balk
Komt een schijf terug onder de balk, dan is die uit het spel voor die beurt. Je mag hem niet opnieuw gebruiken.
Schijf buiten de bak
Raakt een schijf buiten de sjoelbak, dan geldt hetzelfde: die schijf is uit het verdere verloop van de beurt.
Dit zijn precies de punten waar spelers vaak naar zoeken als ze snel de sjoelen regels willen checken.
Scoring
De puntentelling bij sjoelen werkt anders dan alleen de losse waarden van de vakken optellen. Complete setjes zijn namelijk meer waard.
Sets van vier
Een complete set bestaat uit:
- 1 schijf in het vak van 2 punten
- 1 schijf in het vak van 3 punten
- 1 schijf in het vak van 4 punten
- 1 schijf in het vak van 1 punt
Zo’n complete reeks levert samen 20 punten op.
Je telt dus eerst hoeveel volledige sets van vier je kunt maken. Daarna tel je de overgebleven schijven los mee, volgens de waarde van hun vak.
Voorbeeld van tellen
Stel dat je deze aantallen hebt liggen:
- 8 schijven in vak 2
- 8 schijven in vak 3
- 7 schijven in vak 4
- 5 schijven in vak 1
Dan kun je 5 complete sets maken, omdat het laagste aantal 5 is. Dat geeft 5 × 20 = 100 punten.
Daarna blijven over:
- 3 schijven in vak 2 = 6 punten
- 3 schijven in vak 3 = 9 punten
- 2 schijven in vak 4 = 8 punten
- 0 schijven in vak 1 = 0 punten
De totale score wordt dan 123 punten.
Wie zoekt op sjoelen puntentelling of hoeveel punten sjoelen, komt meestal precies bij deze rekenstap uit.
Maximale score
Met 30 schijven is de normale maximale score 148 punten. Dat bestaat uit:
- 7 complete sets van vier schijven = 140 punten
- 2 extra schijven in het vak van 4 punten = 8 punten
Samen is dat 148.
Er zijn daarnaast officiële bonusregels:
- Scoor je 148 punten in één onderbeurt, dan krijg je twee extra schijven. Die kunnen samen nog maximaal 8 punten opleveren.
- Scoor je 148 punten in twee onderbeurten, dan krijg je één extra schijf. Die kan nog maximaal 4 punten opleveren.
Daardoor komt de absolute maximale officiële score uit op 156 punten.
Varianten
Hieronder staan varianten die vaak worden gespeeld. Dit zijn geen officiële regels, maar huisregels.
Huisregel: spelen met de andere hand
Sommige spelers spreken af dat iedereen met de niet-dominante hand schuift. Dat maakt richten lastiger.
Huisregel: zo snel mogelijk alle stenen kwijt
In deze variant kijk je niet naar de hoogste score, maar naar het kleinste aantal onderbeurten waarin alle schijven geldig in de vakken belanden.
Huisregel: omgekeerd sjoelen
Daarbij schuif je de schijven juist uit de poorten terug de bak op. Het doel is dan om zo dicht mogelijk bij de startlijn te eindigen.
Als je met kinderen of beginners speelt, is het slim om vooraf af te spreken welke variant je gebruikt. Zo voorkom je discussie tijdens het tellen.
FAQ
Hoeveel schijven gebruik je bij sjoelen?
Een speler speelt een beurt met 30 schijven.
Hoeveel keer mag je schuiven in één beurt?
Een beurt bestaat uit maximaal drie onderbeurten. Je speelt eerst alle schijven, daarna de missers nog twee keer opnieuw.
Hoeveel beurten krijgt iedere speler?
In een gewoon potje krijgt iedere speler meestal drie beurten. Daarna tel je de totaalscore op.
Wat is een bok bij sjoelen?
Een bok is een schijf die op zijn kant staat of op een andere schijf ligt. Volgens de officiële sjoelen spelregels mag die niet opnieuw worden gespeeld in dezelfde beurt.
Wat is de hoogste officiële score bij sjoelen?
De normale topscore is 148 punten met 30 schijven. Met de officiële bonusstenen kan dat oplopen tot 156 punten.
