Twee spelers, 20 witte en 20 zwarte schijven, een bord van 10 bij 10 en meestal een speelduur van ongeveer 30 minuten: dat is internationaal dammen, ook bekend als Internationaal Dammen (10×10). Het doel is om alle schijven van de tegenstander te slaan, of die speler vast te zetten zodat er geen reglementaire zet meer mogelijk is. Hieronder staan de dam spelregels helder op volgorde, met extra aandacht voor regels die aan tafel vaak verkeerd gaan.
Benodigdheden voor dam spelregels
Voor Internationaal Dammen (10×10) heb je nodig:
- 1 dambord van 10×10 velden
- 20 witte schijven
- 20 zwarte schijven
Er wordt alleen gespeeld op de donkere velden. De lichte velden gebruik je dus niet.
Opzet van dam spelregels
Leg het bord zo neer dat linksonder een donker veld ligt. Dat is de standaardopstelling bij internationaal dammen.
Daarna zet je de schijven klaar:
- elke speler krijgt 20 schijven
- alle schijven komen op de donkere velden
- je vult aan elke kant de eerste vier rijen
- de middelste twee rijen blijven leeg
Wit begint altijd. Dat hoort bij de officiële dam regels.
Spelverloop van dam spelregels
Spelers doen om de beurt één zet. Met een gewone schijf mag je:
- één veld schuin vooruit bewegen
- alleen naar een leeg donker veld gaan
Een gewone schijf mag dus niet recht vooruit en ook niet naar achteren bewegen. Dat geldt alleen voor het verplaatsen zonder te slaan.
Slaan is verplicht
Zodra je een schijf van de tegenstander kunt slaan, moet je dat doen. Dat is een kernregel van Internationaal Dammen.
Slaan werkt zo:
- je springt diagonaal over een vijandelijke schijf
- direct achter die schijf moet een leeg donker veld liggen
- je landt op dat lege veld
Een gewone schijf beweegt alleen vooruit, maar mag wel achteruit slaan. Juist dat punt gaat vaak mis bij spelers die vooral huisregels gewend zijn.
Meerslag uitvoeren
Kun je na een slag met dezelfde schijf nog een schijf slaan, dan moet je doorgaan. Zo’n reeks heet een meerslag.
Daarbij gelden drie belangrijke regels:
- meerslag is verplicht
- als je kunt kiezen, moet je de slag nemen waarbij je de meeste stukken slaat
- je mag in één slagbeurt niet twee keer over dezelfde schijf slaan
Geslagen schijven haal je niet meteen van het bord. Ze blijven liggen tot de hele slagbeurt klaar is. Pas daarna verwijder je alle geslagen stukken. Dat kan invloed hebben op de route van een meerslag.
Aanraken is zetten
Bij officieel spel geldt het principe pièce touchée: bewust aanraken om te zetten is zetten. Raak je een eigen schijf aan met de bedoeling die te spelen, dan moet je die zet uitvoeren als dat volgens de regels kan.
Scoring bij dam spelregels
Bij dammen werk je niet met punten per schijf of per zet. Er is dus geen aparte puntentelling zoals bij sommige kaart- of bordspellen.
Een speler wint als:
- de tegenstander geen schijven meer heeft
- de tegenstander geen reglementaire zet meer kan doen
Een partij eindigt in remise als:
- beide spelers daarmee instemmen
- er geen realistische winstmogelijkheid meer over is
- dezelfde stand voor de derde keer terugkomt, met dezelfde speler aan zet
- een officiële eindspelgrens wordt bereikt
Bij die eindspelgrenzen gelden onder meer deze bekende regels:
- bij 1 dam tegen maximaal 2 stukken van de tegenstander, inclusief dam, moet de winst binnen 5 zetten worden afgedwongen
- bij 1 dam tegen 3 stukken van de tegenstander, inclusief dam, geldt een grens van 16 zetten
Die regels komen uit het officiële wedstrijdreglement en zijn bedoeld om eindeloze eindspelen te voorkomen.
Varianten van dam spelregels
De regels hierboven gaan over Internationaal Dammen, de standaardvorm in Nederland. Daarbij hoort een bord van 10×10.
Dam worden
Bereikt een gewone schijf de achterste rij van de tegenstander, dan promoveert die schijf tot dam. Meestal leg je een tweede schijf op de eerste om dat zichtbaar te maken.
Een dam mag:
- schuin vooruit en achteruit bewegen
- over meerdere lege velden schuiven
- vooruit en achteruit slaan
- na een slag op elk leeg veld achter de geslagen schijf landen
Ook met een dam blijft slaan verplicht. En ook dan geldt: als er meerdere slagmogelijkheden zijn, moet je de variant kiezen waarbij je de meeste stukken slaat.
Promotie tijdens een slag
Hier gaat het vaak mis. Een schijf wordt niet meteen dam zodra hij tijdens een slag de achterste rij passeert. De promotie geldt pas als de hele slagbeurt eindigt op die achterste rij.
Kom je tijdens een meerslag op de damlijn, maar moet je daarna nog verder slaan, dan speel je die beurt nog als gewone schijf af. Pas aan het einde van die zet wordt de schijf dam.
Officiële varianten
Er bestaan meer damvormen, met andere regels dan de dam spelregels van internationaal dammen:
- Amerikaans dammen of Checkers: gespeeld op 8×8
- Russisch dammen: ook op 8×8, met eigen promotie- en slagregels
- Turks dammen: gespeeld met rechte bewegingen in plaats van diagonale
Wie zoekt op dammen regels of dam regels 10×10 bedoelt meestal de internationale variant zoals hierboven uitgelegd.
Huisregels
Sommige regels die veel aan de keukentafel worden gebruikt, zijn geen officiële regels. Het is handig om dat vooraf af te spreken.
Veelvoorkomende huisregels zijn:
- blazen: als iemand een verplichte slag mist, wordt een schijf weggehaald
- de jongste speler begint
- slaan met een gewone schijf mag alleen vooruit
Deze drie horen niet bij de officiële dam spelregels van Internationaal Dammen.
Vergeet een speler in het officiële spel een verplichte slag, dan mag de tegenstander kiezen uit twee mogelijkheden:
- doorspelen
- eisen dat de verplichte slag alsnog wordt uitgevoerd
Er wordt dus niet automatisch een schijf “afgepakt”.
FAQ over dam spelregels
Wie begint er bij dammen?
Wit begint altijd bij Internationaal Dammen (10×10).
Is slaan verplicht bij dammen?
Ja. Als je kunt slaan, moet je slaan. Kun je meerdere slagen maken, dan kies je de slag waarbij je de meeste stukken slaat.
Mag een gewone schijf achteruit slaan?
Ja. Een gewone schijf mag niet achteruit bewegen, maar wel achteruit slaan. Dat is een officiële regel.
Gaat een damslag voor op een gewone meerslag?
Nee. Niet het soort stuk bepaalt de keuze, maar het aantal geslagen stukken. De slag met de meeste geslagen schijven gaat voor.
Wanneer wordt een schijf een dam?
Een schijf wordt dam als de zet eindigt op de achterste rij van de tegenstander. Tijdens een lopende meerslag ben je dus nog niet meteen dam.
Veelgemaakte fouten bij dam spelregels
Een paar fouten komen steeds terug:
- spelers halen geslagen schijven te vroeg van het bord
- spelers denken dat een gewone schijf niet achteruit mag slaan
- spelers kiezen een handige slag in plaats van de slag met de meeste stukken
- spelers maken van blazen een officiële regel, terwijl dat alleen een huisregel is
- spelers promoveren midden in een slag al tot dam
Wie deze punten goed onthoudt, beheerst de basis van de dam spelregels al een stuk beter.
