Vier spelers, 13 slagen, een standaard spel kaarten en een scoreblad: meer heb je niet nodig voor Rikken spelregels. Het doel is simpel: het gekozen contract halen, soms alleen en soms met een maat. Deze versie gaat uit van de gangbare vorm van Rikken voor 4 spelers, vanaf ongeveer 12 jaar, met een speelduur van grofweg 30 tot 60 minuten per speelsessie.
Benodigdheden
- 1 standaard kaartspel van 52 kaarten, zonder jokers
- pen en papier voor de score
De kaartvolgorde is van laag naar hoog: 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, boer, vrouw, heer, aas.
Opzet
Iedere speler krijgt 13 kaarten. Er wordt met de klok mee gespeeld.
De voorbereiding aan tafel ziet er zo uit:
- Kies een deler.
- Deel alle 52 kaarten uit, zodat iedereen 13 kaarten heeft.
- De speler links van de deler opent het bieden.
- Na elke ronde schuift het delen één plaats door.
Op sommige tafels wordt gezegd dat de kaarten alleen “geheven” worden en niet geschud. Dat is geen algemene spelregel, maar een tafelafspraak of lokale gewoonte. Spreek dit dus vooraf af als jullie dat belangrijk vinden.
Spelverloop
De kern van Rikken spelregels zit in bieden, slagen halen en goed bijhouden wie met wie speelt.
Bieden
In de biedronde probeert een speler een contract te kiezen dat hoger is dan eerdere biedingen. Dat contract bepaalt wat de bieder moet halen. Soms is dat een minimum aantal slagen, soms juist geen enkele slag, en soms precies één slag.
De hoogste bieder speelt het gekozen contract.
Troef en maat
Bij een gewoon rik-contract kiest de bieder een troefkleur. Daarna vraagt de bieder een aas mee uit een andere kleur. De speler met dat aas is de maat.
Daarbij gelden deze gebruikelijke regels:
- de gevraagde aas komt uit een niet-troefkleur
- de maat blijft geheim tot de aas wordt gespeeld
- als de gevraagde kleur wordt uitgespeeld en de maat die aas moet bijspelen, dan komt de maat daarmee uit
- bieder en maat proberen samen het contract te halen
De maat krijgt bij winst of verlies dezelfde uitkomst als de bieder, tenzij jullie vooraf een andere afspraak maken. Als dat afwijkt van de gewone telling, is dat een huisregel.
Slagen spelen
Na het bieden worden de 13 slagen gespeeld.
De basisregels:
- De speler die mag uitkomen, speelt één kaart.
- De andere spelers volgen om de beurt met de klok mee.
- Wie de gevraagde kleur heeft, moet die kleur bekennen.
- Wie die kleur niet heeft, mag een andere kaart spelen, ook troef.
- De hoogste kaart in de gevraagde kleur wint de slag, tenzij er is getroefd.
- Is er getroefd, dan wint de hoogste troefkaart.
- De winnaar van de slag komt uit voor de volgende slag.
Bij de meeste contracten speel je alle 13 slagen uit. Er zijn wel uitzonderingen:
- Misère eindigt zodra de bieder toch een slag haalt.
- Piek eindigt zodra de bieder meer dan 1 slag haalt.
- Open Misère wordt open gespeeld.
- Open Piek wordt open gespeeld na de eerste slag.
Scoring
Voor veel spelers is juist de telling het lastigste deel van Rikken spelregels. De score is een nul-som: wat de ene kant wint, verliezen de anderen samen.
Bij contracten met een maat kijk je naar het totaal van bieder en maat samen. Bij solo-contracten kijk je alleen naar de bieder.
Rik
Bij een rik is het doel 8 slagen met bieder en maat samen.
- gehaald: 10 punten
- per overslag: +5 punten
- niet gehaald: 10 punten verlies
- per onderslag: 5 punten extra verlies
Voorbeelden:
- 8 slagen = 10 punten
- 9 slagen = 15 punten
- 10 slagen = 20 punten
- 7 slagen = 15 punten verlies
- 6 slagen = 20 punten verlies
Troela
Troela heet in sommige kringen ook Malheur. Deze bijzondere situatie ontstaat als een speler 3 azen heeft. De speler met de vierde aas is dan de maat. Heeft diezelfde speler alle 4 azen, dan wordt een koning meegevraagd als maat.
Bij Troela is het doel meestal ook 8 slagen.
- gehaald: 10 punten
- per overslag: +5 punten
- niet gehaald: 10 punten verlies
- per onderslag: 5 punten extra verlies
Omdat Troela regionaal verschilt, is het slim om de precieze waardering vooraf af te spreken.
Misère
Bij Misère probeert de bieder 0 slagen te halen.
- gehaald: 30 punten
- mislukt: 30 punten verlies
Zodra de bieder toch een slag pakt, stopt het contract meteen.
Piek
Bij Piek probeert de bieder precies 1 slag te halen.
- gehaald: 20 punten
- mislukt: 20 punten verlies
Zodra de bieder meer dan 1 slag haalt, eindigt het spel direct.
Open Misère
De bieder speelt open en probeert 0 slagen te halen.
- gehaald: 50 punten
- mislukt: 50 punten verlies
Open Piek
Na de eerste slag legt de bieder de kaarten open en probeert precies 1 slag te halen.
- gehaald: 40 punten
- mislukt: 40 punten verlies
Alleen-contracten
Hier speelt de bieder zonder maat en moet een bepaald aantal slagen halen.
- Negen alleen: 20 punten, plus 5 per overslag
- Tien alleen: 30 punten, plus 5 per overslag
- Elf alleen: 40 punten, plus 5 per overslag
- Twaalf alleen: 60 punten, plus 5 per overslag
- Dertien alleen / slem: 70 punten
Bij dertien alleen zijn er geen overslagen mogelijk, want 13 slagen is het maximum.
Overslagen en onderslagen berekenen
De telling gaat steeds op dezelfde manier:
- neem het doel van het contract
- tel hoeveel slagen werkelijk zijn gehaald
- bereken het verschil
- tel 5 punten per slag boven of onder het doel, als dat contract dat gebruikt
Voorbeeld bij rik:
- doel: 8 slagen
- gehaald: 10 slagen
- overslagen: 2
- score: 10 + 2×5 = 20 punten
Nog een voorbeeld:
- doel: 8 slagen
- gehaald: 6 slagen
- onderslagen: 2
- score: 10 + 2×5 = 20 punten verlies
Varianten
Rikken kent veel plaatselijke verschillen. Daarom is het verstandig om vóór de eerste ronde af te spreken welke versie jullie spelen. Dat voorkomt discussie tijdens het tellen.
Gangbare verschillen
Een bekend verschil zit in de vraag wie betaalt als een rik mislukt.
De meest gebruikte afspraak is:
- bieder en maat winnen samen als het lukt
- bieder en maat verliezen samen als het mislukt
Sommige groepen spelen anders en laten alleen de bieder betalen. Dat is geen standaardregel in deze uitleg, maar een huisregel.
Ook de rangorde van biedingen kan per streek afwijken. De contracten en puntwaarden hierboven zijn dus een gangbare versie, geen landelijke standaard.
Huisregels
De volgende varianten moet je duidelijk als huisregel benoemen:
- Rondpiek: iedereen speelt een piek-achtige vorm en wie het langst op precies 1 slag blijft, wint
- Verplichte misère: vergelijkbaar idee, maar dan met 0 slagen als doel
- Verplichte rik: de speler na de deler moet een rik spelen
- Rikken met een blinde bij 3 spelers: een extra hand ligt gesloten op tafel
- Rikken met een stilzitter bij 5 spelers: één speler doet die ronde niet mee
- Open misère met overleg: spelers mogen praten of adviseren
Dat zijn geen vaste onderdelen van de gewone Rikken spelregels, maar tafelafspraken.
FAQ
Hoeveel kaarten krijgt iedere speler bij Rikken?
Iedere speler krijgt 13 kaarten. Er wordt gespeeld met 52 kaarten zonder jokers.
Wat is het doel van een rik?
Bij een rik proberen bieder en maat samen minstens 8 slagen te halen.
Wanneer wordt de maat bekend?
De maat blijft verborgen tot de gevraagde aas wordt gespeeld of duidelijk moet worden bij het volgen van kleur.
Mag je troeven als je nog kleur hebt?
Nee. Wie de gevraagde kleur in de hand heeft, moet die spelen. Pas als je die kleur niet hebt, mag je troef of een andere kaart bijspelen.
Wat is Troela bij Rikken?
Troela, ook wel Malheur, is de situatie waarin een speler 3 azen heeft. De speler met de vierde aas is dan de maat.
