Twee spelers, 15 stenen per speler en meestal ben je in een kwartier of iets langer klaar voor een potje. Bij Backgammon spelregels draait alles om één doel: zorg dat jij als eerste al je 15 stenen van het bord speelt. In Nederland hoor je ook vaak Triktrak of Tric Trac, maar let op: dat zijn niet altijd dezelfde regels. Hieronder gaat het om klassiek Backgammon.
Benodigdheden
Voor klassiek Backgammon heb je nodig:
- 1 backgammonbord met 24 punten
- 15 stenen per speler, in twee duidelijk verschillende kleuren
- 2 gewone dobbelstenen
- 1 verdubbelingsdobbelsteen met 2, 4, 8, 16, 32 en 64
- 2 dobbelbekers, als je die wilt gebruiken
Het bord is verdeeld in vier kwadranten. De 24 smalle driehoeken heten punten. Daarover verplaats je je stenen.
Opzet
De standaard startpositie is altijd hetzelfde. Zet je 15 stenen zo neer:
- 2 stenen op punt 24
- 5 stenen op punt 13
- 3 stenen op punt 8
- 5 stenen op punt 6
De tegenstander zet zijn stenen gespiegeld neer. Voor een gedetailleerde uitleg over de beginopstelling van backgammon, kun je hier terecht.
Beide spelers bewegen in tegengestelde richting in een U-vorm over het bord:
- de ene speler met de klok mee
- de andere tegen de klok in
Daardoor heeft iedere speler een eigen thuisvak: het laatste kwart van het bord waar je al je stenen naartoe probeert te brengen.
Wie begint, bepaal je zo:
- Beide spelers gooien 1 dobbelsteen.
- De hoogste worp begint.
- Die speler gebruikt meteen beide gegooide waarden voor de eerste beurt.
- Bij gelijkspel gooi je opnieuw.
Spelverloop
Wie Backgammon spelregels leert, moet vooral snappen hoe een beurt werkt. In je beurt:
- gooi je 2 dobbelstenen;
- voer je de worp uit met 1 steen of met 2 stenen;
- gebruik je elke dobbelsteen als een aparte zet, tenzij je ze met 1 steen achter elkaar speelt en beide tussenstappen legaal zijn.
Gooi je bijvoorbeeld 3 en 5, dan mag je:
- 1 steen 3 punten verplaatsen en 1 steen 5 punten, of
- 1 steen eerst 3 en daarna 5 punten verplaatsen, of andersom, als beide stappen zijn toegestaan
Een steen mag nooit eindigen op een punt waar al 2 of meer vijandelijke stenen staan. Zo’n punt is gesloten.
Dubbel
Gooi je dubbel, zoals 4-4, dan speel je die worp vier keer. Je hebt dan dus vier zetten van 4 punten.
Dat is een basisregel in Backgammon spelregels en die blijft het hele spel hetzelfde.
Scoring
Een punt met 2 of meer eigen stenen is veilig voor die kleur. Een punt met 2 of meer stenen van de tegenstander is voor jou geblokkeerd.
Verder gelden deze verplichte zetregels:
- Kun je beide dobbelstenen spelen, dan moet dat ook.
- Kun je maar 1 dobbelsteen spelen, dan moet je de hoogste spelen.
- Kun je geen enkele geldige zet doen, dan vervalt je beurt.
Dat laatste wordt vaak verkeerd gespeeld. Je mag dus niet zelf kiezen voor een zwakkere zet als een betere, volledige zet mogelijk is.
Slaan en de bar
Staat er precies 1 vijandelijke steen op een punt en jij landt daarop, dan sla je die steen. Die gaat naar de bar, de middenbalk van het bord.
Heb je een steen op de bar liggen, dan moet je die eerst terug in het spel brengen voordat je andere stenen mag verplaatsen.
Terugkomen doe je in het thuisvak van de tegenstander. De worp bepaalt op welk punt de steen binnenkomt. Ook daar geldt:
- een punt met 2 of meer vijandelijke stenen is gesloten;
- staat er precies 1 vijandelijke steen, dan sla je die.
In klassiek Backgammon mag een steen die vanaf de bar binnenkomt daarna, als de worp dat toelaat, meteen verder worden gespeeld. Dat heet vaak hit-and-run.
Uitspelen
Je mag pas stenen van het bord halen als al je 15 stenen in je eigen thuisvak staan. Dit heet uitspelen of bearing off. Voor meer details over het uitspelen en andere spelregels, bekijk onze praktische gids voor zetten, slaan en uitspelen.
Gooi je precies het getal van een bezet punt in je thuisvak, dan mag je daar een steen wegnemen.
Gooi je hoger dan het hoogste punt waarop je nog een steen hebt staan, dan mag je een steen verwijderen van je hoogst bezette punt.
Een voorbeeld:
- je hebt alleen nog stenen op punt 3 en punt 1;
- je gooit 5;
- dan mag je een steen van punt 3 afhalen
Ook dit hoort bij de gewone Backgammon spelregels. Je hoeft dus niet te wachten op een exacte worp als er geen hogere bezette punten meer zijn.
Verdubbelingsdobbelsteen
De verdubbelingsdobbelsteen, vaak de cube genoemd, gebruik je om de inzet van een partij te verhogen.
Belangrijke regel: bij de allereerste zet van het spel mag nog niet worden verdubbeld.
Biedt een speler een verdubbeling aan en accepteert de ander die, dan gaat de cube naar de accepterende speler. Alleen die speler mag later de volgende verdubbeling aanbieden.
Punten aan het einde van het spel
Zodra een speler al zijn stenen heeft uitgespeeld, is het spel afgelopen. Daarna bepaal je de score:
-
single game: 1 punt
De verliezer heeft al minstens 1 steen van het bord verwijderd. -
gammon: 2 punten
De verliezer heeft nog geen enkele steen uitgespeeld. -
backgammon: 3 punten
De verliezer heeft nog geen enkele steen uitgespeeld én heeft bovendien nog een steen op de bar of in het thuisvak van de winnaar.
Speel je een match, dan spreek je vooraf een doel af, zoals 3, 5 of 7 punten. Wie dat totaal als eerste haalt, wint de match.
Varianten
Hier is het onderscheid belangrijk. Backgammon spelregels zijn niet hetzelfde als alle namen die erop lijken.
Officiële varianten
- Backgammon: de standaardversie die hierboven is uitgelegd
- Tric Trac / Triktrak: een verwante, maar afwijkende variant met eigen regels
Noem Triktrak dus niet zomaar een andere naam voor exact hetzelfde spel. In de praktijk gebruiken mensen die naam vaak losjes, maar officieel kan het om een andere variant gaan.
Huisregels
De regels hieronder zijn geen standaard officiële Backgammon-regels, maar afspraken die sommige spelers gebruiken:
- Automatic doubles: bij een gelijke openingsworp wordt de inzet automatisch verdubbeld
- Beavers: een speler die een dubbel krijgt aangeboden, mag direct terugverdubbelen en houdt dan zelf de cube
- Raccoons: een extra verhoging na een beaver
Deze afspraken zie je vooral buiten formeel matchspel. Spreek ze dus vooraf duidelijk af als je ermee wilt spelen.
FAQ
Hoe begin je met Backgammon?
Beide spelers gooien 1 dobbelsteen. De hoogste worp begint en gebruikt die twee gegooide waarden meteen voor de eerste zet.
Moet je altijd beide dobbelstenen gebruiken?
Ja, als dat kan. Kun je niet allebei spelen, maar wel 1 dobbelsteen, dan moet je de hoogste waarde gebruiken.
Hoeveel stenen heeft elke speler?
Elke speler heeft 15 stenen. Samen liggen er dus 30 stenen in het spel.
Wanneer mag je beginnen met uitspelen?
Pas als al je stenen in je eigen thuisvak staan. Eerder stenen van het bord halen mag niet.
Mag je in de eerste beurt al verdubbelen?
Nee. De verdubbelingsdobbelsteen mag niet worden gebruikt bij de allereerste zet van het spel.
