Twee spelers, 15 schijven per speler en 24 punten op het bord: dat is de basis van Backgammon spelregels. In dit bordspel, ook internationaal gewoon Backgammon genoemd, probeer je als eerste al je 15 schijven van het bord te spelen. Een partij duurt meestal 30 tot 60 minuten. De richtleeftijd ligt vaak rond 8 jaar en ouder, al helpt het als iemand de eerste keer even meedenkt.
Benodigdheden voor Backgammon spelregels
Voor een standaardpartij heb je dit nodig:
- 1 backgammonbord met 24 punten, verdeeld over 4 kwadranten
- 30 schijven in 2 kleuren, 15 per speler
- 2 gewone dobbelstenen
- 2 dobbelbekers
- 1 verdubbelingssteen met 2, 4, 8, 16, 32 en 64
De verdubbelingssteen is officieel, maar niet verplicht in een losse partij. Speel je voor het eerst, dan kun je die prima weglaten.
Opzet van Backgammon spelregels
Elke speler zet zijn 15 schijven op vaste startpunten. Voor meer details over de opstelling, zie beginopstelling van backgammon.
Voor de ene speler is dat:
- 2 schijven op punt 24
- 5 schijven op punt 13
- 3 schijven op punt 8
- 5 schijven op punt 6
De tegenstander zet zijn schijven gespiegeld neer, dus op:
- 2 schijven op punt 1
- 5 schijven op punt 12
- 3 schijven op punt 17
- 5 schijven op punt 19
Daarna bepaal je wie begint:
- Beide spelers gooien 1 dobbelsteen.
- De hoogste worp begint.
- Bij gelijk gooi je opnieuw.
- De twee gegooide waarden gelden meteen als de eerste beurt van de startspeler.
Schijven bewegen altijd in één richting, naar het eigen thuisvak toe. Dat thuisvak is het laatste kwart van het bord waar jouw schijven naartoe werken.
Spelverloop bij Backgammon spelregels
In een beurt gooi je twee dobbelstenen en gebruik je beide waarden om te zetten, als dat kan.
Je mag:
- 2 verschillende schijven verplaatsen, elk met 1 dobbelsteen, of
- 1 schijf in 2 losse stappen verplaatsen
Belangrijk: die 2 stappen moeten allebei legaal zijn. Je mag dus niet “over” een verboden tussenpunt springen als je één schijf met beide dobbelstenen wilt spelen.
Waar mag je landen?
Een schijf mag landen op:
- een leeg punt
- een punt met 1 of meer eigen schijven
- een punt met precies 1 vijandelijke schijf
Een punt met 2 of meer vijandelijke schijven is gesloten. Daar mag je niet landen.
Beide dobbelstenen gebruiken
Bij Backgammon spelregels geldt een vaste volgorde van verplichtingen:
- Kun je beide dobbelstenen spelen, dan moet dat.
- Kun je maar 1 dobbelsteen spelen, dan moet je de hoogste gebruiken.
- Kun je geen legale zet doen, dan vervalt je beurt.
Dat laatste gebeurt bijvoorbeeld als alle mogelijke landingspunten geblokkeerd zijn.
Dubbel gooien
Gooi je dubbel, zoals 3-3 of 5-5, dan speel je die waarde 4 keer.
Voorbeelden:
- 3-3 betekent 4 zetten van 3
- 5-5 betekent 4 zetten van 5
Dubbel geeft in standaard Backgammon geen extra beurt. Dat is een veelgemaakte vergissing.
Slaan en de bar in Backgammon spelregels
Een enkele vijandelijke schijf op een punt heet een blot. Land jij op zo’n punt, dan sla je die schijf.
Dat werkt zo:
- Je landt op een punt met precies 1 vijandelijke schijf.
- Die schijf gaat naar de bar, de middenbalk van het bord.
- De eigenaar van die schijf moet eerst vanaf de bar terugkomen.
- Zolang er nog een eigen schijf op de bar staat, mag die speler geen andere schijven zetten.
Slaan en daarna verder spelen in dezelfde beurt mag, zolang je worp dat toelaat. Dat zie je vaak als een schijf eerst een blot raakt en daarna nog een tweede stap maakt.
Terugkomen vanaf de bar
Een schijf op de bar komt terug via het thuisvak van de tegenstander.
De gegooide waarde bepaalt op welk punt je binnenkomt:
- gooi je 1, dan probeer je binnen te komen op punt 1 van het vijandelijke thuisvak
- gooi je 2, dan op punt 2
- enzovoort tot en met 6
Dat punt moet wel open zijn. Staat daar de tegenstander met 2 of meer schijven, dan is het punt gesloten en kun je daar niet binnenkomen.
Heb je meerdere schijven op de bar, dan moet je die eerst terugplaatsen voordat je andere zetten doet. Kun je met geen van je dobbelstenen terugkomen, dan vervalt je beurt.
Scoring in Backgammon spelregels
Het hoofddoel blijft simpel: speel al je 15 schijven van het bord voordat je tegenstander dat doet.
Uitspelen
Uitspelen, ook wel bearing off, mag pas als al je 15 schijven in je eigen thuisvak staan.
Daarna gelden deze regels:
- Gooi de dobbelstenen.
- Heb je een schijf op het exact gegooide punt, dan mag je die van het bord halen.
- Heb je daar geen schijf staan, dan mag je een schijf verplaatsen vanaf een hoger punt.
- Alleen als er geen schijven meer op hogere punten staan, mag je een hogere worp gebruiken om een schijf van het hoogste bezette punt af te halen.
Een voorbeeld maakt dat duidelijk. Stel dat je alleen nog schijven hebt op punt 3 en punt 5, en je gooit 6. Dan mag je een schijf van punt 5 uitspelen, maar alleen als er niets meer op punt 6 ligt.
Geslagen tijdens het uitspelen
Ook tijdens het uitspelen kun je nog geraakt worden. Wordt een schijf geslagen, dan gaat die naar de bar. Je moet die eerst terug in het spel brengen en opnieuw naar je thuisvak spelen. Pas daarna mag je verder met uitspelen.
Punten voor winst
In de gewone telling levert een overwinning op:
- gewone winst: 1 punt
Er zijn 2 zwaardere uitslagen:
-
gammon: 2 punten
De verliezer heeft nog geen enkele schijf uitgespeeld. -
backgammon: 3 punten
De verliezer heeft nog een schijf op de bar, of nog schijven in het thuisvak van de winnaar.
Speel je een match, dan spreek je vooraf een doel af, bijvoorbeeld 5 of 7 punten. De speler die dat totaal als eerste haalt, wint de match.
Verdubbelingssteen
De verdubbelingssteen, in het Engels de doubling cube, hoort bij de officiële Backgammon spelregels, maar is optioneel in een losse partij.
De regels zijn:
- Een speler mag aan het begin van de eigen beurt verdubbelen, vóór het gooien.
- De tegenstander kiest: aannemen of passen.
- Bij passen geeft die speler de partij op en verliest volgens de huidige inzet.
- Bij aannemen gaat het spel verder voor de verdubbelde waarde.
Zonder eerdere verdubbeling is de inzet 1 punt. Na één verdubbeling wordt dat 2, daarna 4, 8 enzovoort.
Varianten op Backgammon spelregels
Niet elke tafel gebruikt precies dezelfde afspraken. Daarom is het handig om onderscheid te maken tussen officiële regels, wedstrijdregels en huisregels.
Officiële wedstrijdregels
Bij match play kom je vaak deze extra regels tegen:
- Crawford-regel: als een speler nog 1 punt nodig heeft om de match te winnen, mag in de eerstvolgende partij niet worden verdubbeld.
- Jacoby-regel: gammons en backgammons tellen alleen extra als er tijdens die partij is verdubbeld. Deze regel wordt vooral gebruikt in money play, niet standaard in elke match.
Regionale varianten
Er bestaan spellen die op Backgammon lijken, maar andere regels hebben.
Tric Trac of Triktrak:
– traditionele variant
– vaak andere startopstelling
– eigen regels voor bouwen en tellen
Acey-Deucey:
– begint anders dan standaard Backgammon
– een worp van 1-2 heeft speciale gevolgen
– vaak met extra zetmogelijkheden
Dit zijn dus geen kleine afwijkingen binnen standaard Backgammon, maar aparte varianten.
Huisregels
Sommige groepen spreken extra regels af. Dat mag natuurlijk, maar noem ze wel huisregels.
Voorbeelden van huisregels:
- dubbel gooien geeft een extra beurt
- je hoeft niet verplicht de hoogste dobbelsteen te spelen als maar 1 zet mogelijk is
- de verdubbelingssteen wordt helemaal niet gebruikt
Deze afspraken horen niet bij de standaard internationale Backgammon spelregels.
FAQ over Backgammon spelregels
Wat is een blot bij Backgammon?
Een blot is een punt waar maar 1 schijf van een speler staat. Die schijf is ongedekt en kan geslagen worden.
Wat gebeurt er als ik geen zet kan doen?
Dan vervalt je beurt. Je gooit niet opnieuw en je mag geen deel van een onmogelijke zet bewaren voor later.
Mag ik 1 schijf met beide dobbelstenen verplaatsen?
Ja, dat mag. Elke stap moet wel apart legaal zijn. Het tussenpunt moet dus open zijn.
Wanneer mag ik beginnen met uitspelen?
Pas als al je 15 schijven in je eigen thuisvak staan. Eerder uitspelen mag niet.
Hoe kom je terug vanaf de bar?
Je gebruikt een dobbelsteenwaarde om binnen te komen in het thuisvak van de tegenstander. Is dat punt gesloten, dan kun je daar niet terugkomen.
