Vier pionnen per speler, een gewoon kaartspel en een bord met honken: dat is de basis van Keezenspel spelregels. Keezenspel is bedoeld voor 2 tot 8 spelers, geschikt vanaf ongeveer 6 jaar en een pot duurt meestal 45 tot 60 minuten. Het doel is simpel: zorg dat al je 4 pionnen exact in je thuishonk komen. Speel je in teams, dan wint pas het team waarvan beide partners hun pionnen thuis hebben.
Benodigdheden voor Keezenspel spelregels
Voor het klassieke Keezenspel heb je dit nodig:
- een Keezenbord, vaak dubbelzijdig voor 4 of 6 spelers
- 4 pionnen per speler
- standaard speelkaarten zonder jokers
- eventueel de handleiding als naslag
Het aantal kaarten hangt af van het aantal spelers:
- 2 spelers: 26 kaarten, dus een half kaartspel met 2 kleuren
- 3 spelers: 39 kaarten
- 4 spelers: 52 kaarten, een volledig kaartspel
- 5 spelers: 65 kaarten
- 6 spelers: 78 kaarten, dus 1,5 kaartspel
- 8 spelers: 104 kaarten, oftewel 2 volledige kaartspellen
Opzet van Keezenspel spelregels
Iedere speler kiest eerst een kleur en zet de 4 bijbehorende pionnen in de startvakjes. Daarna wijs je een deler aan. Vaak trekt iedereen een kaart en deelt degene met de hoogste kaart.
De deler schudt de kaarten en deelt in de eerste ronde 5 kaarten per speler. In de twee rondes daarna krijgt iedere speler 4 kaarten. Dat levert dus een vaste reeks op van 5, 4 en 4 kaarten. Daarna schuift het delen door naar de volgende speler.
Er wordt met de klok mee gespeeld. De speler links van de deler begint.
Speel je een teamvariant, dan zitten partners schuin tegenover elkaar.
Spelverloop bij Keezenspel spelregels
In je beurt doe je altijd 3 dingen:
- je speelt 1 kaart uit je hand
- je voert de actie van die kaart meteen uit
- je legt de kaart open op de aflegstapel
Een eenmaal gespeelde kaart moet ook echt worden uitgevoerd. Je mag dus niet eerst een kaart neerleggen en daarna besluiten dat je toch iets anders wilt doen.
Na 3 deelrondes, dus 5 kaarten en daarna 2 keer 4 kaarten, zijn alle kaarten uitgedeeld. Dan deelt de volgende speler opnieuw volgens hetzelfde schema.
Verplicht spelen
Kun je met minstens 1 kaart een geldige zet doen, dan moet je ook spelen. Ook als die zet ongunstig uitpakt.
Kun je met geen enkele kaart een geldige zet maken, dan:
- lever je al je kaarten in
- sla je je beurt over
- wacht je op de volgende deelronde
Dat punt zorgt vaak voor discussie, maar in de klassieke Keezenspel spelregels is verplicht spelen de normale regel.
Betekenis van de kaarten in Keezenspel spelregels
De kaarten hebben deze werking:
- Aas: zet een pion vanuit het startvak op de startpositie, of ga 1 vakje vooruit
- Heer: zet een pion vanuit het startvak op de startpositie
- Vrouw: ga 12 vakjes vooruit
- Boer: ruil 1 eigen pion met 1 pion van een andere speler
- Zeven: speel 7 stappen met 1 pion, of verdeel die 7 stappen over 2 eigen pionnen
- Vier: ga 4 vakjes achteruit
- Overige kaarten: ga vooruit met het aantal ogen op de kaart
Pion in het spel brengen
Om een pion uit het startvak op het bord te zetten, heb je een aas of een heer nodig.
- Met een aas mag je kiezen: een pion inbrengen of 1 stap vooruit met een pion die al op het bord staat.
- Met een heer breng je een pion in op de startpositie.
Een pion op de eigen startpositie staat veilig. Die pion mag niet worden geslagen, geruild of ingehaald.
Beperkingen per kaart
Bij een boer moet je altijd een eigen pion ruilen met een pion van een andere speler. Je mag dus niet 2 pionnen van andere spelers omwisselen. Ruilen met een pion op een startpositie of in het thuishonk mag niet.
Bij een vier mag je wel achteruit bewegen, maar niet achteruit het thuishonk in.
Bij een zeven mag je de stappen splitsen over 2 pionnen, maar dat hoeft niet. Alles op 1 pion spelen mag ook, zolang de zet volledig geldig is.
Bewegen en slaan in Keezenspel spelregels
Pionnen lopen over het bord volgens de waarde of actie van de kaart die je speelt. Kom je exact uit op een vakje waar al een andere pion staat, dan sla je die pion.
De geslagen pion gaat terug naar het startvak.
Veilige posities
Niet elke pion is kwetsbaar. Deze pionnen staan veilig:
- een pion op de eigen startpositie
- een pion in het eigen thuishonk
Veilige pionnen mogen niet worden geslagen, niet worden geruild en niet worden ingehaald.
Dat laatste is belangrijk. Inhalen betekent dat je met je pion niet langs zo’n veilige pion mag bewegen.
Scoring bij Keezenspel spelregels
In een gewoon potje is er geen puntentelling nodig. De winnaar is simpelweg:
- bij individueel spel: de eerste speler met 4 pionnen in het thuishonk
- bij teamspel: het eerste team waarvan beide spelers alle pionnen thuis hebben
Er bestaat wel een toernooivorm met punten, bijvoorbeeld bij NK Keezen. Daar geldt in teamspel vaak deze telling:
- elke pion in het thuishonk is 2 punten waard
- het winnende team krijgt 10 bonuspunten
- het verliezende team krijgt geen bonuspunten
Als er met een maximale speeltijd wordt gespeeld en niemand op tijd uit is, tellen alleen de pionnen in het thuishonk. De bonuspunten vervallen dan.
Varianten van Keezenspel spelregels
Het klassieke spel kent daarnaast meerdere varianten. De Nederlandse naam is Keezen, en je komt ook schrijfwijzen tegen als Keezenspel of Keezbord. De uitleg hierboven gaat uit van de klassieke vorm zonder jokers.
Bekende varianten zijn onder meer:
- Duo Keezen
- Speed Keezen
- Keezbord The Battle
- Barrierering
- Tokken
Bij varianten als Keezbord The Battle, Barrierering en Tokken worden vaak jokers gebruikt. Die horen niet bij de klassieke basisregels zoals hierboven beschreven.
Teamspel
In teamspel werk je pas met de pionnen van je partner als je eerst al je eigen 4 pionnen in het thuishonk hebt staan. Tot dat moment speel je alleen met je eigen kleur.
Partners mogen officieel niet over hun kaarten overleggen. Dat geldt als open informatie delen die niet is toegestaan.
De straf die sommige groepen hiervoor gebruiken, zoals “de voorste pion gaat terug naar start”, is geen vaste officiële basisregel maar een huisregel, tenzij je speelt volgens een toernooireglement dat die straf expliciet noemt.
Huisregels
Aan veel tafels wijken spelers iets af van de standaard. Veelvoorkomende huisregels zijn:
- overleg tussen teamgenoten wel toestaan
- jokers toevoegen aan het gewone spel
- een andere straf afspreken bij fout spel
Spreek zulke aanpassingen altijd vooraf af. Zo voorkom je discussie tijdens het spel.
FAQ over Keezenspel spelregels
Moet je altijd een kaart spelen?
Ja. Kun je met 1 van je kaarten een geldige zet doen, dan moet je die kaart spelen. Ook als de zet nadelig is.
Wat als je geen geldige zet hebt?
Dan lever je al je kaarten in, sla je je beurt over en wacht je op de volgende ronde waarin opnieuw wordt gedeeld.
Mag je over je eigen pionnen springen?
Nee. Je mag niet over eigen pionnen springen. In het thuishonk geldt dat extra streng: daar moet je je pionnen netjes aansluitend naar voren spelen.
Hoe werkt het thuishonk precies?
Je moet met het exacte aantal stappen in het thuishonk komen. Een pion in het honk speel je vervolgens ook exact verder naar voren. Je mag niet over je eigen pionnen in het thuishonk heen. Ook mag je geen extra ronde lopen om later beter uit te komen.
Mag je een 7 verdelen?
Ja. Een 7 mag je volledig met 1 pion spelen of splitsen over 2 eigen pionnen. Beide delen van die zet moeten wel geldig zijn.
Mag je met een boer elke pion ruilen?
Nee. Je moet altijd 1 eigen pion ruilen met 1 pion van een andere speler. Pionnen op een veilige plek, zoals de startpositie of het thuishonk, doen niet mee.
