Twee spelers, 15 stenen per speler en een bord met 24 punten: dat is de basis van Backgammon spelregels. Het doel is om als eerste al je 15 stenen van het bord af te spelen vanuit je eigen thuisvak. Een partij duurt meestal 16 tot 45 minuten. Backgammon, ook bekend onder de originele naam Backgammon, speel je met vaste beginopstelling en dobbelstenen.
Benodigdheden voor Backgammon spelregels
Voor een potje heb je dit nodig:
- 1 backgammonbord met 24 punten
- 15 lichte stenen
- 15 donkere stenen
- 2 gewone dobbelstenen
- 2 werpbekers, optioneel
- 1 verdubbelingsdobbelsteen, optioneel
Een punt is een driehoek op het bord. De 24 punten vormen samen de route die je stenen afleggen naar je thuisvak.
Opzet van Backgammon spelregels
Elke speler kiest een kleur en neemt 15 stenen. Daarna zet je de stenen als volgt neer, bekeken vanuit je eigen perspectief:
- punt 24: 2 stenen
- punt 13: 5 stenen
- punt 8: 3 stenen
- punt 6: 5 stenen
De tegenstander zet zijn stenen in spiegelbeeld op.
Daarna gooien beide spelers 1 dobbelsteen. De hoogste worp begint. Bij gelijkspel gooi je opnieuw. De startspeler gebruikt de twee gegooide waarden meteen voor de eerste beurt.
De bewegingsrichting is voor beide spelers tegengesteld. Je verplaatst je stenen altijd richting je eigen thuisvak.
Spelverloop bij Backgammon spelregels
Een beurt verloopt in deze volgorde:
- Je gooit met 2 dobbelstenen.
- Daarna verplaats je stenen volgens de gegooide ogen.
- Elke dobbelsteen telt als een aparte zet.
- Je mag 2 verschillende stenen verplaatsen, of 1 steen twee keer zetten.
- Als beide dobbelstenen speelbaar zijn, moet je ze allebei gebruiken.
- Als maar 1 dobbelsteen speelbaar is, moet je de hoogste speelbare waarde gebruiken.
- Kun je niets zetten, dan vervalt je beurt.
Een steen mag alleen landen op een punt dat:
- leeg is
- bezet is door eigen stenen
- bezet is door precies 1 steen van de tegenstander
Een punt met 2 of meer stenen van de tegenstander is gesloten. Daar mag je niet landen.
Je mag een worp alleen als één lange zet gebruiken als elke tussenstap ook legaal is. Gooi je bijvoorbeeld 3 en 5, dan mag 1 steen in totaal 8 punten vooruit, maar alleen als de tussenlanding na 3 of na 5 ook toegestaan is.
Dubbel gooien
Gooi je dubbel, zoals 4-4, dan speel je die waarde 4 keer. Een dubbel geeft dus 4 afzonderlijke zetten.
Je mag die zetten verdelen over meerdere stenen, of met minder stenen spelen, zolang elke stap volgens de regels kan.
Verplicht zetten
Bij twijfel gelden deze vaste voorrangsregels:
- passen mag niet als er een legale zet is
- als beide dobbelstenen gebruikt kunnen worden, moet dat
- als slechts 1 dobbelsteen gebruikt kan worden, gebruik je de hoogste waarde
Dat hoort bij de officiële Backgammon spelregels en voorkomt discussie aan tafel.
Slaan, de bar en blokkeren in Backgammon spelregels
Land je op een punt waar precies 1 steen van de tegenstander staat, dan sla je die steen. Zo’n enkele steen heet een blot.
Bij slaan gebeurt dit:
- Jouw steen komt op dat punt te staan.
- De steen van de tegenstander gaat naar de bar, de middenbalk van het bord.
Een geslagen steen moet eerst terug in het spel komen voordat die speler andere stenen mag verplaatsen.
Terugkomen vanaf de bar
Om een steen van de bar terug te zetten, moet je een vrij punt in het thuisvak van de tegenstander gooien. Vrij betekent hier weer:
- leeg
- bezet door eigen stenen
- bezet door precies 1 steen van de tegenstander
Is het doelpunt gesloten, dan kun je daar niet binnenkomen. Zolang je nog stenen op de bar hebt, moet je die eerst terugplaatsen. Andere stenen mag je dan nog niet bewegen.
Heb je meerdere stenen op de bar, dan moet je ze ook eerst allemaal terugbrengen voordat je verder speelt met stenen op het bord.
Blokkeren en primes
Een punt met 2 of meer eigen stenen is geblokkeerd voor de tegenstander. Die mag daar niet landen.
De tegenstander mag ook niet over gesloten punten heen springen. Beweging gaat punt voor punt. Daarom kan een reeks van 6 gesloten punten een complete blokkade vormen. Zo’n reeks heet een prime.
Op een punt mogen meer dan 5 stenen staan. Daar zit in de standaardregels geen limiet op.
Afspelen in Backgammon spelregels
Afspelen, ook wel bearing off, mag pas als al je 15 stenen in je eigen thuisvak staan.
Vanaf dat moment mag je stenen van het bord verwijderen volgens je worp:
- gooi je 2 en 4, dan mag je een steen afspelen van punt 2 en een van punt 4
- heb je geen steen op precies dat punt, dan moet je eerst een gewone zet maken als dat kan
- gooi je hoger dan het hoogste punt waarop nog een steen staat, dan mag je een steen afspelen van het hoogst bezette punt
Een voorbeeld: je hebt alleen nog stenen op punt 3 en punt 1, en je gooit 5. Dan mag je een steen van punt 3 afspelen.
Wordt tijdens het afspelen een van je stenen geslagen, dan gaat die naar de bar. Je moet die steen eerst weer terug in het spel brengen en opnieuw naar je thuisvak spelen voordat je verder mag afspelen.
Het spel eindigt zodra een speler al zijn 15 stenen van het bord heeft verwijderd.
Scoring bij Backgammon spelregels
De puntentelling hangt af van de stand van de verliezer op het moment dat het spel eindigt.
Single game
De winnaar krijgt 1 punt als de tegenstander al minstens 1 steen heeft afgespeeld.
Gammon
De winnaar krijgt 2 punten als de tegenstander nog geen enkele steen heeft afgespeeld.
Backgammon
De winnaar krijgt 3 punten als de tegenstander nog geen steen heeft afgespeeld én daarnaast nog een steen op de bar heeft of nog een steen in het thuisvak van de winnaar heeft staan.
Verdubbelingsdobbelsteen
De verdubbelingsdobbelsteen is optioneel. Die gebruik je om de waarde van een spel te verhogen.
De basisregels zijn:
- De dobbelsteen ligt aan het begin in het midden.
- Voor je gooit, mag je een verdubbeling aanbieden.
- De tegenstander accepteert of weigert.
- Bij accepteren verdubbelt de spelwaarde.
- Bij weigeren verliest de tegenstander de huidige waarde van het spel.
- Wie een verdubbeling accepteert, krijgt daarna het recht om later opnieuw te verdubbelen.
Speel je zonder verdubbelingsdobbelsteen, dan gebruik je alleen de gewone telling van 1, 2 of 3 punten.
Varianten van Backgammon spelregels
Backgammon kent veel varianten. Het is handig om onderscheid te maken tussen officiële varianten en huisregels.
Officiële varianten
Tric Trac is een klassieke verwante variant uit de tafelspellenfamilie. De regels wijken af van standaard backgammon.
Acey-Deucey is een bekende variant met andere startregels. Daarbij beginnen de stenen niet in de gewone backgammon-opstelling, maar worden ze ingebracht alsof ze van de bar komen. Bij een worp van 1 en 2 speel je eerst die twee waarden, daarna kies je een dubbel van 1 tot en met 6 en speel je die vier keer. Vervolgens krijg je nog een beurt.
Huisregels
De volgende punten zijn huisregels of regionale varianten, geen officiële standaardregels van backgammon:
- Nederlands backgammon: alle stenen beginnen buiten het bord en moeten eerst worden ingebracht
- Nederlands backgammon: slaan mag pas zodra een eigen steen het thuisbord heeft bereikt
- Mexican backgammon: er mogen maximaal 5 stenen op 1 punt staan
Spreek dit vooraf duidelijk af. Zo voorkom je discussie tijdens het spel.
FAQ over Backgammon spelregels
Wat is het doel van backgammon?
Je probeert als eerste al je 15 stenen van het bord af te spelen vanuit je eigen thuisvak.
Wie begint bij backgammon?
Beide spelers gooien aan het begin 1 dobbelsteen. De hoogste worp begint en gebruikt die beginworp meteen voor de eerste zet.
Wat is de bar bij backgammon?
De bar is de middenbalk van het bord. Geslagen stenen komen daar terecht en moeten eerst terug in het spel worden gebracht.
Mag je over een gesloten punt heen bewegen?
Nee. Een gesloten punt blokkeert de doorgang. Omdat je elke dobbelsteen stap voor stap uitvoert, kun je niet over zo’n blokkade heen springen.
Wanneer mag je stenen afspelen?
Pas als al je 15 stenen in je eigen thuisvak staan. Eerder afspelen mag niet.
