Vier pionnen per speler, kaarten in plaats van een dobbelsteen en meestal twee teams: dat is Tokkenspel, ook bekend als Tokken. Deze Tokkenspel spelregels leggen de basis uit voor 4 of 6 spelers, met een speelduur van ongeveer 30 tot 60 minuten en een richtleeftijd vanaf ongeveer 8 jaar. Het doel is simpel: zorg dat jouw team als eerste alle pionnen in de thuisvakken krijgt. Spelen met 2, 3, 5, 7 of 8 spelers kan ook, maar dan wijkt de opzet iets af.
Benodigdheden voor Tokkenspel spelregels
Voor Tokken heb je het volgende nodig:
- een Tokkenbord met startposities, loopspoor en thuisvakken
- 4 pionnen per speler in de eigen kleur
- speelkaarten, in de juiste samenstelling voor het aantal spelers
De kaartenverdeling is als volgt:
- 3 spelers: 3 straten = 39 kaarten, plus 1 joker
- 4 spelers: 52 kaarten, plus 2 jokers
- 5 spelers: 5 straten = 65 kaarten, plus 3 jokers
- 6 spelers: 78 kaarten, plus 3 jokers
- 7 spelers: 7 straten = 91 kaarten, plus 4 jokers
- 8 spelers: 104 kaarten, plus 4 jokers
Een straat is een complete reeks van 13 kaarten in één kleur, bijvoorbeeld alle schoppen of alle harten.
Opzet van Tokkenspel spelregels
Leg het bord in het midden van de tafel. Iedere speler kiest een kleur en zet de 4 pionnen op de eigen start- of beginpositie buiten het loopspoor.
Bepaal daarna wie deelt. De deler geeft de kaarten in drie rondes:
- eerst 5 kaarten
- daarna 4 kaarten
- daarna 4 kaarten
Iedere speler heeft dus 13 kaarten per ronde.
Na elke deling wisselen teamgenoten gesloten 1 kaart met elkaar. Speel je met een oneven aantal spelers, dan geeft iedere speler na de deling 1 kaart gesloten door aan de speler links.
Spelverloop in Tokkenspel spelregels
De speler links van de deler begint. Daarna speel je met de klok mee.
In je beurt doe je steeds dit:
- je speelt 1 kaart uit je hand
- je voert de actie van die kaart uit
- je legt de gespeelde kaart open neer
Sommige kaarten werken op 1 pion, andere op meerdere pionnen. Als een kaart meerdere mogelijkheden geeft, kies je er 1.
Kun je met je overgebleven kaarten geen geldige zet meer doen, dan leg je al je kaarten open af. Je speelt die ronde niet meer mee.
Het spel eindigt meteen zodra een team alle eigen pionnen in de thuisvakken heeft staan.
Tokkenspel spelregels voor bewegen
Pionnen lopen over het bord en gaan na een volledig rondje naar de eigen thuisvakken. Onderweg gelden een paar vaste regels.
Thuishonk en thuisvakken
Het thuishonk is de gekleurde losse stip bij je eigen kleur. Dat vak is tegelijk je uitkomstplek en een veilige plek.
Daarvoor gelden deze regels:
- een pion in het thuishonk staat veilig
- andere pionnen mogen daar niet langs
- een pion in het thuishonk kan niet worden geslagen
- een pion in het thuishonk mag niet worden geruild met een boer
- een pion in het thuishonk mag niet met een 5 worden verplaatst
- het thuishonk blokkeert de route
- na een volledig rondje moet je naar je eigen thuisvakken; je mag het thuishonk niet voorbij voor nog een extra ronde
Zwarte stip
Kom je precies op een zwarte stip, dan springt die pion direct vooruit naar de volgende zwarte stip.
Dat geldt ook als je met een 4 achteruit op zo’n stip uitkomt. De sprong vanaf een zwarte stip gaat dus altijd vooruit. Met deze sprong mag je wel voorbij een geblokkeerd thuishonk gaan.
Pion slaan
Land je op een vak waar al een andere pion staat, dan sla je die pion. Die gaat terug naar de eigen startpositie.
Er zijn 2 uitzonderingen:
- pionnen in een thuishonk zijn veilig
- pionnen op een startpositie worden niet geslagen
Kaarten in Tokkenspel spelregels
Hieronder staat wat elke kaart doet.
Aas
Met een aas mag je:
- 1 pion op het bord zetten op je startpositie, of
- 1 stap vooruit gaan met een pion die al op het bord staat
2
Verplaats 1 pion 2 stappen vooruit.
3
Verplaats 1 pion 3 stappen vooruit.
4
Verplaats 1 pion 4 stappen achteruit.
Daarbij horen nog drie regels:
- kom je op een zwarte stip, dan spring je vooruit naar de volgende zwarte stip
- kom je op je eigen thuishonk, dan begin je opnieuw met tellen voor die 4 achteruit
- je mag niet over je eigen startpositie heen als daar een pion op staat
5
Verplaats 1 pion van een tegenstander 5 stappen vooruit.
Let op:
- je mag die pion voorbij de startpositie van die tegenstander zetten, als de route niet geblokkeerd is
- een pion in het thuishonk mag je niet met een 5 verplaatsen
- een pion op de eigen startpositie mag je niet met een 5 verplaatsen
6
Verplaats 1 pion 6 stappen vooruit.
7
Verdeel 7 stappen over maximaal 4 pionnen.
Dat mogen je eigen pionnen zijn, maar ook pionnen van je teamgenoot. Je hoeft de 7 niet te splitsen. Alle 7 stappen op 1 pion gebruiken mag dus ook.
8
Verplaats 1 pion 8 stappen vooruit.
9
Verplaats 1 pion 9 stappen vooruit.
10
Verplaats 1 pion 10 stappen vooruit.
Boer
Ruil 1 eigen pion met 1 andere pion.
Die andere pion mag van een tegenstander zijn of van je partner. Ruilen mag niet met:
- een pion in een thuishonk
- een pion op een startpositie
Vrouw
Verplaats 1 pion 12 stappen vooruit.
Heer
Met een heer mag je:
- 1 pion op het bord zetten op je startpositie, of
- 1 pion 13 stappen vooruit verplaatsen
Gebruik je de heer als 13 vooruit, dan slaat die pion elke pion die hij onderweg passeert. Dat geldt ook voor pionnen van je eigen team.
Joker
Met een joker mag je:
- 1 pion op het bord zetten op je startpositie, of
- 18 stappen vooruit gaan
Na het spelen van een joker trek je 1 extra kaart van de stapel. Die kaart leg je bij je hand, maar je mag hem niet meteen spelen. Dat doe je pas in een volgende beurt.
Kun je later niet meer spelen, dan leg je al je kaarten af, ook de extra kaart van de joker. Zit je in de laatste speelronde van die hand, dan moet die extra kaart nog wel worden uitgespeeld als dat mogelijk is.
Scoring bij Tokkenspel spelregels
In de basisversie van Tokken speel je meestal zonder puntentelling. Je wint gewoon direct zodra jouw team alle pionnen in de thuisvakken heeft.
Sommige clubs of toernooien gebruiken wel een puntensysteem. Dan krijg je punten per pion die binnen is, vaak met een bonus voor het winnende team. Dat is een officiële variant en geen verplichte basisregel.
Varianten in Tokkenspel spelregels
Officiële variant: hologram stip
In sommige toernooivarianten heeft de stip voor de startpositie een speciale betekenis. Staat een pion op zo’n hologramstip, dan staat die vast.
Die pion komt pas weer los door:
- een ruil met een boer
- een 4 achteruit
- een 5 waarmee een tegenstander wordt verplaatst
Huisregel: 2 spelers
Met 2 spelers wordt Tokkenspel vaak niet in teams gespeeld, maar ieder voor zich. Het doel verandert dan ook: niet je team, maar jijzelf moet als eerste je 4 pionnen binnen krijgen. Voor een gedetailleerde uitleg van de Tokken voor 2 personen, kun je de specifieke spelregels bekijken.
Dit is een huisregel en dus geen algemene officiële basisregel.
Huisregel: kaart trekken of ruilen bij 2 spelers
Sommige spelers spreken bij een pot met 2 personen af dat ze na het delen:
- 1 kaart blind bij de tegenstander trekken, of
- 1 zelfgekozen kaart met elkaar ruilen
Ook dit is een huisregel.
FAQ over Tokkenspel spelregels
Moet je de extra kaart van een joker meteen spelen?
Nee. Die extra kaart gebruik je pas in een volgende beurt.
Mag je de 7 verdelen over pionnen van je partner?
Ja. De 7 mag over je eigen pionnen en die van je teamgenoot worden verdeeld.
Wat gebeurt er als je na een joker later geen geldige zet meer hebt?
Dan leg je al je kaarten open af, inclusief de extra kaart die je door de joker hebt getrokken.
Ga je met een 4 op een zwarte stip achteruit of vooruit?
Je gaat eerst achteruit tot op de zwarte stip. Daarna spring je direct vooruit naar de volgende zwarte stip.
Mag je met een 5 een pion voorbij het honk van een tegenstander zetten?
Ja, zolang de route niet wordt geblokkeerd door een pion die veilig in het thuishonk staat.
Voor meer informatie over vergelijkbare spellen, kun je de Keezenspel spelregels bekijken, een ander populair bord- en kaartspel dat veel overeenkomsten vertoont met Tokken.
